Əmək münasibətlərində ən çox rast gəlinən problemlərdən biri də işçilərin normadan artıq işlədilməsi və bunun müqabilində əlavə ödənişin edilməməsidir. Xüsusilə istehsalat və zavod tipli müəssisələrdə çalışan əməkdaşlar illərlə artıq saatlarla işlədiklərini, lakin bunun qarşılığını ala bilmədiklərini bildirirlər.
Medianews.az xatırladır ki,məsələyə hüquqi baxımdan yanaşdıqda qeyd edilməlidir ki, Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə əsasən gündəlik iş vaxtı 8 saatdan, həftəlik iş vaxtı isə 40 saatdan artıq olmamalıdır.
Bu norma ümumi qaydadır. Növbəli iş rejimində (məsələn, 12 saatlıq və ya sutkalıq növbələrdə) iş vaxtının uçotu fərqli qaydada aparılsa da, ümumi iş vaxtı qanunla müəyyən edilmiş həddi aşmamalıdır.
Əgər işçi rəsmi olaraq səhər saat 08:00-dan 17:00-dək işləməli olduğu halda faktiki olaraq hər gün saat 19:00-a qədər – yəni əlavə 2 saat – işləyibsə və bu artıq işə görə əlavə əməkhaqqı almayıbsa, bu halda onun hüququnun pozulması ehtimalı yaranır.
Qanunvericiliyə əsasən, artıq iş saatlarına görə əməkhaqqı artırılmış məbləğdə ödənilməlidir və bu, işəgötürənin vəzifəsidir.
Hüquqları pozulan işçi ilk növbədə Əmək Müfəttişliyinə müraciət edə bilər.
Eyni zamanda, əmək mübahisələri üzrə məhkəməyə müraciət etmək hüququ da mövcuddur.
Lakin mövcud prosedura əsasən, məhkəməyə müraciətdən əvvəl mediasiya mərhələsi məcburidir. Yəni əvvəlcə mediasiya qaydasında barışıq proseduru keçirilməli, nəticə əldə olunmadıqda isə məhkəməyə müraciət etmək mümkündür.
Mühüm məqam isə iddia müddəti ilə bağlıdır. Əmək mübahisələrində pul tələbləri üzrə bir illik iddia müddəti tətbiq olunur. Bu o deməkdir ki, işçi illərlə artıq işləsə belə, məhkəmə qaydasında ən çox son bir il ərzində ödənilməmiş artıq iş saatlarının əməkhaqqını tələb edə bilər. Daha əvvəlki dövrlər üzrə tələb iddia müddətinin keçməsi səbəbindən təmin olunmaya bilər.
Beləliklə, işçi bu gün müraciət etsə, son bir ilin artıq işlədiyi saatların ödənişini tələb etmək hüququna malikdir. Bunun üçün faktiki iş saatlarını sübut edən sənədlər (iş qrafiki, davamiyyət cədvəli, şahid ifadələri və s.) mühüm əhəmiyyət daşıyır.