“The Hindu” nəşri Suhasini Haidar-ın “A year after Operation Sindoor tensions, India and Azerbaijan decide to reset ties” (Sindoor əməliyyatı ilə bağlı gərginlikdən bir il sonra Hindistan və Azərbaycan münasibətləri yenidən qurmaq qərarına gəliblər) adlı məqaləsində iki ölkə arasında son dönəmdə münasibətlərin yenidən şəkillənməsinə diqqət çəkilir.
Hindistan və Azərbaycan arasında son bir ildə yaranmış gərginlikdən sonra münasibətlərin yenidən qurulması sadə diplomatik hadisə deyil. Bu proses daha geniş geosiyasi kontekstdə - xüsusilə Hindistan–Pakistan qarşıdurması fonunda qiymətləndirilməlidir.
Məqalədə qeyd olunur ki, tərəflər münasibətləri yenidən başlatmaq qərarına gəlib: “After a year of tensions… the governments decided to reset ties as senior officials met in Baku.” (“Bir il davam edən gərginlikdən sonra… hökumətlər Bakıda yüksək səviyyəli görüş keçirərək münasibətləri yenidən qurmağa qərar verdilər”).
Bu, sadəcə texniki diplomatik addım deyil, münasibətlərin strateji şəkildə yenidən kalibrasiyasıdır: “The two sides comprehensively reviewed the state of bilateral relations.” (“Tərəflər ikitərəfli münasibətlərin vəziyyətini hərtərəfli nəzərdən keçirdilər”).
Danışıqların gündəliyi isə olduqca genişdir: “The issues discussed included trade, technology, tourism, pharmaceuticals, energy, culture, people-to-people exchanges and fight against cross-border terrorism.” (“Müzakirə olunan məsələlərə ticarət, texnologiya, turizm, əczaçılıq, enerji, mədəniyyət, insanlararası əlaqələr və sərhədlərarası terrorizmlə mübarizə daxil idi”).
Xüsusilə “cross-border terrorism” ifadəsi təsadüfi deyil. Məqalədə açıq şəkildə vurğulanır: “The reference to cross-border terrorism… indicates that the two countries have smoothed over some of their differences.” (“Sərhədlərarası terrorizmə istinad… iki ölkənin bəzi fikir ayrılıqlarını aradan qaldırdığını göstərir”).
Bu nöqtədən sonra məsələni daha sərt geopolitik prizma ilə qiymətləndirmək vacibdir.
Mənim fikrimcə, bu yaxınlaşmanın əsas açarı Hindistan–Pakistan qarşıdurmasıdır. Azərbaycan uzun illərdir Pakistanla strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə malikdir. Bu münasibətlər xüsusilə Qarabağ məsələsində açıq dəstək üzərində qurulub.
Digər tərəfdən, Hindistan Ermənistanla əməkdaşlığı gücləndirib. Bu isə Azərbaycan–Hindistan münasibətlərində ciddi gərginlik yaradıb. “Operation Sindoor” zamanı Azərbaycanın Pakistanı müdafiə edən mövqeyi də bu ziddiyyəti daha da kəskinləşdirib.
Bu kontekstdə Hindistanın Azərbaycanla münasibətləri “reset” (yenidən qurmaq) etməsi təsadüfi deyil. Bu, daha çox strateji zərurətdir.
Hindistan üçün Azərbaycan enerji tərəfdaşıdır, Orta Dəhliz layihəsində mühüm tranzit ölkədir, Türkiyə–Azərbaycan–Pakistan xəttinə qarşı balans elementidir.
Azərbaycan üçün isə Hindistan böyük bazardır, enerji ixracı üçün alternativ istiqamətdir, geosiyasi manevr imkanlarını genişləndirmək imkanıdır.
Lakin bu yaxınlaşmanın sərhədləri də aydındır. Azərbaycan Pakistanla strateji münasibətlərdən imtina etməyəcək. Eyni şəkildə Hindistan da Ermənistanla əməkdaşlığını dayandırmayacaq. Bu isə o deməkdir ki, tərəflər arasında yaxınlaşma tam ittifaq yox, məhdud və praqmatik əməkdaşlıq olacaq.
Başqa sözlə, burada söhbət dostluqdan yox, balansdan gedir. Hindistan–Azərbaycan münasibətlərinin yenidən qurulması geosiyasi reallığın diktəsidir. Bu, tərəflərin mövqelərini dəyişməsi deyil, mövcud ziddiyyətləri idarə etmə cəhdidir.
Bu isə müasir beynəlxalq münasibətlərin əsas prinsipini bir daha təsdiqləyir: dövlətlər arasında münasibətləri ideologiya yox, maraqlar müəyyən edir.