İranın yeni lideri: kimlər təbrik etdi, kimlər susdu?

İranda yeni ali lider seçildikdən sonra region və dünya siyasətində diqqət çəkən ilk suallardan biri bu oldu: onu kimlər təbrik edəcək və kimlər susacaq?

Diplomatiyada təbrik məktubları sadəcə protokol jesti deyil. Onlar həm də siyasi mesajdır. Bəzən bu mesaj açıq olur, bəzən isə səssizliklə verilir.

İndiyə qədər yayılan məlumatlara görə, İranın yeni liderinə ilk təbrik mesajları əsasən Tehranla yaxın münasibətləri olan ölkələrdən və İranın regional müttəfiqlərindən gəlib.

Rusiya prezidenti Vladimir Putin təbrik məktubu göndərərək İranla strateji əməkdaşlığın davam edəcəyinə ümid etdiyini bildirib.
Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev də yeni ali lideri təbrik edib və iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafına ümid ifadə edib.
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan da təbrik mesajı göndərərək İranla regional əməkdaşlığın vacibliyini vurğulayıb.
Bu təbriklər müəyyən siyasi məntiqə söykənir.

Azərbaycan üçün İran qonşu dövlətdir və iki ölkə arasında münasibətlərin mürəkkəb tarixi olsa da, diplomatik münasibətlər davam edir. Belə hallarda rəsmi təbrik mesajı daha çox diplomatik protokol xarakteri daşıyır.

Ermənistan üçün isə İran regionda demək olar ki, yeganə açıq quru sərhəd tərəfdaşlarından biridir. Bu səbəbdən İrəvanın belə bir mesaj göndərməsi geosiyasi baxımdan təəccüblü deyil.

Rusiya məsələsi isə daha aydındır. Moskva son illərdə Tehranla strateji yaxınlaşma xətti götürüb. Ukrayna müharibəsindən sonra iki ölkə arasında hərbi və siyasi əməkdaşlıq daha da dərinləşib. Bu səbəbdən Kremlin belə bir təbrik göndərməsi gözlənilən addım idi.

Yeni liderə təbrik mesajları yalnız dövlət rəhbərləri ilə məhdudlaşmayıb. İranın regiondakı müttəfiqləri və proksi təşkilatları da yeni liderə sadiqlik mesajları yayıblar.

Bu siyahıya Livandakı Hizbullah, Fələstində fəaliyyət göstərən HƏMAS və İslami Cihad, Yəməndəki Ənsarullah (husilər) hərəkatı, eləcə də İraqda fəaliyyət göstərən bəzi şiə milis qrupları daxildir. Bu təşkilatlar İranın regional təsir şəbəkəsinin – tez-tez “müqavimət oxu” adlandırılan blokun – əsas elementləri hesab olunur.

Lakin diplomatiyada bəzən daha maraqlı olan təkcə təbrik edənlər deyil, susqun qalanlardır.

Məsələn, regionun mühüm aktorlarından biri olan Türkiyə hələlik rəsmi təbrik mesajı göndərməyib. Bu, Ankara ilə Tehran arasında həm əməkdaşlıq, həm də rəqabət elementlərinin mövcud olduğunu göstərir.

Digər diqqət çəkən məqam isə Çinin mövqeyidir. Çin İranın əsas iqtisadi tərəfdaşlarından biri olsa da, Pekin belə hallarda adətən tələsmir və siyasi vəziyyətin necə inkişaf edəcəyini gözləyir.

Ərəb ölkələrinin böyük hissəsi də hələlik rəsmi təbrik mesajı göndərməyib. Xüsusilə Körfəz ölkələri İranla münasibətləri son illərdə müəyyən qədər yumşaltsalar da, regiondakı geosiyasi rəqabət hələ də qalmaqdadır.
Bunun əsas səbəblərindən biri isə ABŞ-ın mövqeyidir.

ABŞ prezidenti Donald Tramp İranın yeni ali lideri ilə bağlı açıq şəkildə bildirib:

“Xameneinin oğlunun atasının yerinə keçməsi qəbuledilməzdir.”

Bu bəyanat Vaşinqtonun yeni liderə münasibətinin kifayət qədər sərt olduğunu göstərir.

Belə bir şəraitdə Qərb ölkələrindən və Qərblə yaxın münasibətləri olan dövlətlərdən – xüsusilə də ərəb ölkələrindən – yeni İran liderinə təbrik mesajı gözləmək real görünmür.

Beləliklə, İranın yeni liderinə göndərilən təbrik mesajları və eyni zamanda bəzi ölkələrin susqunluğu regiondakı siyasi xəritəni də aydın şəkildə göstərir.

Bir tərəfdə Tehranla açıq şəkildə əməkdaşlıq edən dövlətlər və İranın regional müttəfiqləri dayanır. Digər tərəfdə isə hadisələrin inkişafını izləyən və ehtiyatlı mövqe tutan dövlətlər var.

Diplomatiyada bəzən ən güclü mesaj sözlə deyil, səssizliklə verilir. İranın yeni lideri ilə bağlı yaranan vəziyyət də məhz belə bir səssiz geosiyasi siqnal kimi görünür.

Elbəyi Həsənli
Sürix