“Şəhərsalma siyasəti insanların rahat yaşaması, şəhərlərin düzgün planlaşdırılması, milli memarlıq ənənələrinin qorunması və ölkənin müasir simasının formalaşması deməkdir. Bu baxımdan Ulu Öndər Heydər Əliyevin şəhərsalma fəlsəfəsi çox aydın idi: şəhər insan üçün qurulmalıdır, şəhər milli ruhu əks etdirməlidir və hər bir tikinti gələcəyə hesablanmalıdır”.
Medianews.az bildirir ki, bu sözləri Milli Məclisin deputatı Aydın Hüseynov Manset.az-a müasir Azərbaycanın şəhərsalma siyasətindən danışdığı açıqlamasında deyib. O bildirib ki, Heydər Əliyev şəhərsalmanı yalnız texniki sahə kimi görmürdü. O, bu sahəyə dövlətçilik, mədəniyyət və sosial inkişaf məsələsi kimi yanaşırdı:
“Ulu öndərin düşüncəsinə görə, şəhər həm insanların yaşayış yeri, həm də xalqın tarixini, mədəniyyətini və inkişaf səviyyəsini göstərən canlı bir məkandır. Ona görə də Ulu Öndər memarlıqda milli üslubun qorunmasına, tarixi abidələrin saxlanmasına, yeni yaşayış massivlərinin salınmasına, sənaye və sosial infrastrukturun bir-biri ilə uyğun inkişafına xüsusi diqqət yetirirdi.
1969-cu ildə Heydər Əliyev Azərbaycana rəhbərliyə gəldikdən sonra şəhərsalma və tikinti sahəsində yeni mərhələ başlandı. Həmin dövrdə Bakı sürətlə böyüyürdü. Yeni yaşayış massivləri salınır, sənaye müəssisələri tikilir, məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət evləri, inzibati binalar istifadəyə verilirdi. Bakı metrosunun inkişafı da şəhərsalma baxımından mühüm hadisə idi. 1970-ci illərdə metronun yeni stansiyalarının açılması paytaxtda nəqliyyatın rahatlaşmasına, insanların işə və yaşayış yerlərinə daha asan çatmasına şərait yaratdı. Rəsmi mənbələrdə də qeyd olunur ki, Heydər Əliyev həmin dövrdə şəhərsalma prinsiplərinə ciddi yanaşır, sıx məskunlaşmış ərazilərdə plansız və keyfiyyətsiz tikinti təkliflərini qəbul etmirdi.
1969-1982-ci illərdə görülən işlərin əsas faydası ondan ibarət oldu ki, Azərbaycan şəhərlərində müasir infrastrukturun əsası qoyuldu. Bakı yalnız sənaye şəhəri kimi deyil, həm də mədəniyyət, elm və idarəetmə mərkəzi kimi inkişaf etdi. Həmin illərdə tikilən bir çox ictimai binalar, mədəniyyət obyektləri və yaşayış kompleksləri şəhərin memarlıq simasını dəyişdi. Tədqiqatlarda da göstərilir ki, 1970-80-ci illərdə Bakıda fərdi layihələr əsasında çoxsaylı ictimai binalar tikildi və bu binalar şəhərin məkan quruluşuna, estetik görünüşünə ciddi təsir göstərdi.
1982-1987-ci illərdə Heydər Əliyev artıq SSRİ rəhbərliyində yüksək vəzifədə çalışırdı. Lakin bu dövrdə də Azərbaycanın inkişafı, o cümlədən Bakı və digər şəhərlərin tikinti, nəqliyyat və sosial infrastruktur məsələləri onun diqqətindən kənarda qalmadı. Onun Moskvadakı nüfuzu Azərbaycanın ittifaq miqyasında daha çox layihə əldə etməsinə, tikinti və sənaye potensialının qorunmasına, əvvəl başlanmış işlərin davam etdirilməsinə imkan yaratdı. Bu mərhələnin əsas faydası ondan ibarət idi ki, Azərbaycan şəhərsalma sahəsində əldə etdiyi inkişaf tempini tam itirmədi və əvvəlki illərdə yaradılmış baza sonrakı dövrlər üçün mühüm əsas oldu”.
Deputat vurğulayıb ki, 1993-cü ildə Heydər Əliyevin yenidən siyasi hakimiyyətə qayıdışı şəhərsalma və tikinti sahəsi üçün də dönüş nöqtəsi oldu:
“Müstəqilliyin ilk illərində ölkədə siyasi böhran, iqtisadi çətinliklər, nizamsız tikinti və idarəetmə problemləri var idi. Belə bir şəraitdə ilk növbədə sabitlik bərpa edildi. Sabitlik olmadan nə tikinti aparmaq, nə şəhərləri inkişaf etdirmək, nə də uzunmüddətli layihələr həyata keçirmək mümkün idi. Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə dövlət idarəçiliyi möhkəmləndi, iqtisadiyyat dirçəlməyə başladı, tikinti sektoru yenidən canlandı, Bakı və digər şəhərlərdə sosial infrastrukturun bərpası və inkişafı üçün imkanlar yarandı. Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin məlumatlarında da qeyd olunur ki, Heydər Əliyevin şəhərsalma siyasəti həm sovet dövründə, həm də müstəqillik illərində ölkədə tikinti sektorunun dirçəlməsinə, şəhərlərin sənaye və sosial potensialının güclənməsinə xidmət etmişdir.
1993-2003-cü illərin əsas faydası ondan ibarət oldu ki, şəhərsalma sahəsində dağınıqlığın qarşısı alındı, dövlət yanaşması bərpa edildi və müstəqil Azərbaycanın gələcək modernləşməsi üçün möhkəm baza yaradıldı. Bu dövrdə şəhərsalma artıq müstəqil dövlətin inkişaf strategiyasının tərkib hissəsinə çevrildi. Yəni şəhərlərin inkişafı yalnız tikinti məsələsi kimi deyil, iqtisadi dirçəliş, sosial rifah və dövlətin müasir simasının formalaşması kimi qiymətləndirildi”.
Aydın Hüseynov Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bu siyasət yeni mərhələyə keçdiyini xüsusilə vurğulayıb. O qeyd edib ki, Ulu Öndər Heydər Əliyev şəhərsalmanın siyasi, iqtisadi və idarəçilik əsaslarını yaratmışdısa, Prezident İlham Əliyev həmin xətti müasir dövrün tələblərinə uyğun genişləndirdi:
“Son illərdə Bakıda və regionlarda geniş abadlıq-quruculuq işləri aparıldı. Yeni yollar, körpülər, tunellər, parklar, yaşayış kompleksləri, məktəblər, xəstəxanalar, idman və mədəniyyət obyektləri tikildi. Şəhərlərin görünüşü dəyişdi, insanların gündəlik həyatı üçün daha rahat şərait yaradıldı.
Bu siyasətin ən mühüm nümunələrindən biri Bakı Ağ Şəhər layihəsidir. Vaxtilə neft tullantıları ilə çirklənmiş “Qara şəhər” ərazisi bu gün müasir yaşayış, biznes və istirahət məkanına çevrilir. Bu, sadəcə tikinti layihəsi deyil. Bu, ekoloji bərpa, şəhər mədəniyyəti və müasir urbanizasiya nümunəsidir. Rəsmi məlumatlarda qeyd olunur ki, Bakı Ağ Şəhər layihəsinin təməli Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə qoyulmuş, layihə çirklənmiş sənaye ərazisinin müasir şəhər mərkəzinə çevrilməsini hədəfləmişdir.
Prezident İlham Əliyevin şəhərsalma siyasətində mühüm istiqamətlərdən biri də tarixi irsin qorunmasıdır. Müasir binalar tikilir, amma eyni zamanda tarixi məkanlar da bərpa olunur. İçərişəhərdə aparılan bərpa və konservasiya işləri bunun bariz nümunəsidir. Bu işlər Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü və Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə həyata keçirilmişdir. İçərişəhər Azərbaycanın qədim tarixini və şəhər mədəniyyətini göstərən nadir məkandır. Onun qorunması həm milli yaddaşın, həm də turizm potensialının qorunması deməkdir.
Mehriban Əliyevanın bu sahədə fəaliyyəti xüsusi qeyd olunmalıdır. Onun rəhbərliyi və təşəbbüsü ilə Heydər Əliyev Fondu tarixi abidələrin bərpası, mədəni irsin qorunması, məktəblərin, uşaq bağçalarının, səhiyyə və mədəniyyət obyektlərinin yenilənməsi istiqamətində böyük işlər görüb. Bu fəaliyyət şəhərsalma siyasətinə humanitar məzmun verir. Çünki şəhər yalnız yollar və binalar deyil. Şəhər həm də məktəbdir, muzeydir, parkdır, mədəniyyət ocağıdır, insanların rahat yaşadığı sosial mühitdir.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə şəhərsalma siyasətinin ən böyük istiqamətlərindən biri də işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işləridir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda şəhərlər və kəndlər yenidən qurulur. Ağdam, Füzuli, Şuşa, Zəngilan, Laçın, Cəbrayıl və digər ərazilərdə yeni yollar, hava limanları, yaşayış məhəllələri, məktəblər, xəstəxanalar, enerji və su infrastrukturu yaradılır. Burada tətbiq olunan “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” yanaşması Azərbaycanın şəhərsalma siyasətinin artıq yeni texnologiyalar mərhələsinə keçdiyini göstərir.
Bu siyasətin Azərbaycan üçün faydası çox böyükdür. Birincisi, şəhərlər daha rahat və müasir olur. İkincisi, insanların yaşayış keyfiyyəti yüksəlir. Üçüncüsü, tarixi və milli memarlıq irsi qorunur. Dördüncüsü, turizm imkanları genişlənir. Beşincisi, tikinti sektoru, xidmət sahələri və yeni iş yerləri inkişaf edir. Altıncısı, Azərbaycan dünyaya müasir, sabit və inkişaf edən ölkə kimi təqdim olunur.
Bu gün Azərbaycanın şəhərsalma siyasətində əsas xətt davamlılıqdır. Ulu Öndər Heydər Əliyev bu sahənin ideoloji və idarəçilik əsaslarını yaratdı. Prezident İlham Əliyev həmin siyasəti yeni dövrün tələblərinə uyğun daha geniş miqyasda davam etdirdi. Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva isə bu prosesə mədəni irsin qorunması, humanitar yanaşma və estetik zövq baxımından mühüm töhfələr verdi.
Nəticə etibarilə demək olar ki, Azərbaycanın şəhərsalma siyasəti keçmişlə gələcəyi birləşdirən siyasətdir. Bu siyasətdə həm milli memarlıq ənənələri qorunur, həm də müasir şəhər mədəniyyəti yaradılır. Bakı və regionlar dəyişir, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur yenidən qurulur, Azərbaycan isə müasir, abad və güclü dövlət kimi inkişaf yolunu davam etdirir”, - deyə deputat fikirlərinə əlavə edib.